Fjalor kripto në shqip

Si ta përdorni këtë fjalor kripto

Bota kripto flet anglisht, ndërsa shqiptarët e përziejnë: “wallet kripto”, “crypto exchange”, “fraza seed”. Ky fjalor kripto i shpjegon termat në shqip të thjeshtë dhe, ku njerëzit përdorin fjalën anglisht, e lë atë si term kryesor me përkthimin përkrah.

Termat janë renditur sipas alfabetit shqip. Klikoni një shkronjë për të kaluar direkt, ose përdorni kërkimin e shfletuesit (Ctrl+F). Çdo term ka lidhjen e vet, ndaj mund ta ndani me dikë që sapo ka filluar. Nëse jeni krejt i ri, nisni nga udhëzuesi për fillestarë dhe kthehuni këtu kur hasni një fjalë të panjohur.

A

Adresë · address

Vargu i shkronjave dhe numrave ku merrni kripto, si një IBAN për blockchain-in. Mund ta jepni lirisht. Çdo rrjet ka formatin e vet, ndaj kontrolloni rrjetin para çdo dërgese.

Airdrop

Shpërndarje falas tokenësh drejt wallet-eve, zakonisht për marketing. Shumë “airdrop”-e të rreme ju kërkojnë të lidhni wallet-in me një faqe keqdashëse ose të jepni frazën seed.

Altcoin

Çdo kriptomonedhë tjetër përveç bitcoin-it, nga Ethereum te mijëra tokenë të vegjël. Shumica kanë likuiditet të ulët dhe luhatje shumë më të forta se bitcoin-i.

AMF · Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare

Mbikëqyrësi financiar shqiptar që licencon subjektet sipas Ligjit 66/2020. Sipas vlerësimit qeveritar të majit 2026, AMF nuk ka marrë asnjë aplikim dhe nuk ka licencuar asnjë platformë kripto. Shihni statusin ligjor.

AML · parandalimi i pastrimit të parave

Rregullat kundër pastrimit të parave. Në Shqipëri, që nga ndryshimet e vitit 2019, ofruesit e shërbimeve me asete virtuale kanë detyrime për njohjen e klientit, monitorimin dhe raportimin e transaksioneve të dyshimta.

ATH · all-time high

Çmimi më i lartë që një monedhë ka arritur ndonjëherë. Të blesh pranë një ATH nuk është gabim në vetvete, por historia tregon se pas majave kanë ardhur shpesh rënie të thella.

B

Bitcoin · BTC

Kriptomonedha e parë, në punë që nga janari 2009. Nuk ka emetues qendror dhe sasia maksimale është 21 milionë. Shpjegimin e plotë e keni te udhëzuesi për fillestarë.

Blockchain

Libri publik i transaksioneve, i ndarë në blloqe të lidhura si zinxhir dhe i ruajtur njëkohësisht nga shumë kompjuterë. Askush nuk mund ta ndryshojë vetëm një kopje pa e vënë re të tjerët.

Bllok · block

Një grup transaksionesh i shtuar njëherësh në blockchain. Çdo bllok lidhet me të mëparshmin përmes një hash-i, gjë që e bën historinë të vështirë për t’u ndryshuar.

Burn · djegie tokenësh

Dërgimi i tokenëve në një adresë nga e cila nuk mund të shpenzohen më, për të ulur sasinë në qarkullim. Nuk garanton rritje çmimi, pavarësisht si reklamohet.

Bursë · exchange

Platforma ku blini dhe shisni kripto me euro, dollarë ose kripto të tjera. Shqiptarët shkruajnë zakonisht “crypto exchange”. Asnjë bursë nuk është e licencuar nga AMF; renditja jonë është te bursat kripto.

C

CASP · crypto-asset service provider

Ofrues shërbimesh me kriptoasete sipas rregullores evropiane MiCA: bursa, kujdestari, ekzekutim urdhrash e të tjera. Projektligji shqiptar i kriptoaseteve përdor të njëjtin koncept dhe ia jep autorizimin AMF-së.

CBDC · monedhë dixhitale e bankës qendrore

Para dixhitale e lëshuar nga një bankë qendrore. Banka e Shqipërisë e ka studiuar idenë me kujdes, por deri në tetor 2026 nuk ka njoftuar ndonjë pilot për “lek dixhital”.

Cold wallet · ruajtje offline

Wallet që i mban çelësat jashtë internetit, si një pajisje hardware ose një çelës i shkruar në letër. Më i sigurt për mbajtje afatgjatë, më pak praktik për pagesa të shpeshta.

Ç

Çelës privat · private key

Numri sekret që ju lejon të shpenzoni monedhat e një adrese. Kush ka çelësin privat, ka monedhat. Nuk ndahet me askënd, kurrë.

Çelës publik · public key

Çelësi që nxirret nga çelësi privat dhe nga i cili krijohet adresa. Mund të shihet nga të tjerët pa rrezik për fondet tuaja.

D

DCA · dollar-cost averaging

Blerja e një shume fikse në intervale të rregullta, p.sh. çdo muaj, pavarësisht çmimit. Ul ndikimin e kohës së hyrjes dhe të emocioneve, por nuk mbron nga një rënie afatgjatë.

DeFi · financë e decentralizuar

Shërbime financiare, si këmbime, hua dhe depozita, që funksionojnë me smart contract-e pa një kompani në mes. Projektligji shqiptar i kriptoaseteve e përjashton DeFi-n nga fusha e tij.

DEX · bursë e decentralizuar

Bursë që funksionon me smart contract-e, ku tregtoni direkt nga wallet-i juaj pa hapur llogari. Nuk ka KYC, por as mbështetje kur diçka shkon keq.

DLT · teknologjia e regjistrit të shpërndarë

Termi i gjerë teknik për blockchain-in dhe sistemet e ngjashme. Ligji shqiptar nr. 66/2020 quhet pikërisht “Për tregjet financiare të bazuara në teknologjinë e regjistrit të shpërndarë”.

E

ERC-20

Standardi i tokenëve në rrjetin Ethereum. USDT në ERC-20 paguan tarifa “gas” në ETH dhe nuk është i njëjtë me USDT në TRC-20, edhe pse ka të njëjtin emër.

Ethereum · ETH

Blockchain-i i dytë më i madh, që lejon smart contract-e. Monedha e tij, ether, përdoret për të paguar tarifat e rrjetit dhe tregtohet si kripto më vete.

F

Fiat

Paraja e zakonshme e lëshuar nga shtetet: leku, euroja, dollari. “Fiat on-ramp” është mënyra se si paratë fiat kthehen në kripto, për shembull me kartë ose SEPA.

Fork

Ndryshim i rregullave të një blockchain-i. Kur një pjesë e rrjetit nuk e pranon ndryshimin, mund të lindë një monedhë e re, siç ndodhi me Bitcoin Cash në 2017.

Frazë seed · seed phrase

12 ose 24 fjalë që rikrijojnë të gjithë wallet-in tuaj. Shkruhet në letër dhe ruhet offline. Kushdo që jua kërkon është mashtrues; shihni mashtrimet kripto.

Futures

Kontrata që fitojnë ose humbin nga lëvizja e çmimit pa e zotëruar monedhën, shpesh me levë. Me levë të lartë, një lëvizje e vogël mund ta fshijë të gjithë shumën. Nuk janë për fillestarë.

G

Gas

Tarifa që paguhet për çdo veprim në Ethereum dhe në rrjete të ngjashme. Rritet kur rrjeti është i ngarkuar dhe paguhet në monedhën vendase të rrjetit, p.sh. ETH.

H

Halving

Përgjysmimi i shpërblimit që marrin minatorët e bitcoin-it, afërsisht çdo katër vjet (çdo 210 000 blloqe). Ul ritmin e krijimit të bitcoin-ëve të rinj.

Hardware wallet

Pajisje e vogël, si Ledger ose Trezor, që ruan çelësat offline dhe nënshkruan transaksionet brenda saj. Blijeni vetëm nga prodhuesi ose rishitës zyrtar; më shumë te wallet kripto.

Hash

Gjurmë matematikore me gjatësi fikse e çdo të dhëne. Ndryshimi i një shkronje të vetme prodhon hash krejt tjetër. “Hash”-i i transaksionit (TXID) ju lejon ta gjeni pagesën në blockchain.

Hot wallet

Wallet i lidhur me internetin, si një aplikacion celulari ose shtesë shfletuesi. I përshtatshëm për shuma të vogla dhe përdorim të përditshëm, më i ekspozuar ndaj hakimeve.

I

ICO · initial coin offering

Shitja e parë publike e një tokeni të ri. Ligji 66/2020 i rregullon ofertat fillestare, por në praktikë shumë ICO në botë kanë qenë mashtrime ose projekte të dështuara.

K

Kapitalizimi i tregut · market cap

Çmimi i një monedhe shumëzuar me sasinë në qarkullim. Tregon madhësinë relative, jo sa para janë investuar realisht dhe as sa mund të nxirren.

Konfirmim · confirmation

Çdo bllok i ri që shtohet pas bllokut ku ndodhet transaksioni juaj. Bursat presin një numër konfirmimesh para se t’ju kreditojnë depozitën.

Kustodial · custodial

Shërbim ku një kompani i ruan çelësat për ju, si një bursë. Është i thjeshtë, por varet nga besueshmëria e kompanisë dhe nga aftësia e saj për të paguar.

KYC · njihni klientin

Verifikimi i identitetit me letërnjoftim ose pasaportë, shpesh edhe me selfie. Platformat serioze e kërkojnë për shkak të rregullave AML. Platformat “pa KYC” mbartin rreziqe të mëdha.

L

Levë · leverage

Tregtim me para të huazuara nga platforma, p.sh. 10x. Fitimet dhe humbjet shumëfishohen, dhe pozicioni mbyllet me forcë (likuidohet) kur humbja arrin garancinë tuaj.

Lightning Network

Shtresë mbi bitcoin për pagesa të vogla, të shpejta dhe të lira, jashtë blockchain-it kryesor. Përdoret nga disa tregtarë që pranojnë bitcoin.

Likuiditet · liquidity

Sa lehtë blihet ose shitet një aset pa lëvizur çmimin. Tregu P2P në lekë ka likuiditet shumë të ulët: më 2 tetor 2026 kishte vetëm pak oferta; shihni P2P kripto.

Limit order · urdhër limit

Urdhër për të blerë ose shitur vetëm me një çmim që zgjidhni ju ose më mirë. Zakonisht ka tarifë më të ulët se blerja e menjëhershme, por mund të mos ekzekutohet.

M

Market order · urdhër tregu

Urdhër që ekzekutohet menjëherë me çmimin më të mirë të disponueshëm. I shpejtë, por në tregje me pak likuiditet mund të paguani më shumë se sa prisnit (slippage).

MiCA

Rregullorja e BE-së 2023/1114 për tregjet e kriptoaseteve. Licencat MiCA mbulojnë banorët e EEA-së, jo Shqipërinë. Shqipëria po harton një ligj që e transpozon, ende projektligj në tetor 2026.

Minim · mining

Procesi me të cilin kompjuterët sigurojnë rrjetin bitcoin dhe marrin shpërblim. Në Shqipëri nuk rregullohet si shërbim financiar dhe të ardhurat tatohen; shihni minimi i kriptos.

N

NFT · token jo i këmbyeshëm

Token unik që përfaqëson pronësinë mbi një objekt dixhital, si një imazh ose biletë. Vlera e shumicës së NFT-ve ka rënë ndjeshëm pas vitit 2021.

Nyje · node

Kompjuter që mban një kopje të blockchain-it dhe kontrollon që çdo bllok të ndjekë rregullat. Sa më shumë nyje të pavarura, aq më i vështirë është manipulimi i rrjetit.

O

OTC · over-the-counter

Tregti direkte e shumave të mëdha jashtë librit publik të porosive, me një çmim të negociuar. Kërkon KYC të plotë dhe dokumente për burimin e fondeve; shihni OTC kripto.

P

P2P · peer-to-peer

Blerje ose shitje direkte mes dy personave, shpesh përmes një platforme që mban kriptot në escrow derisa të konfirmohet pagesa. Mashtrimet me pagesa të rreme janë të shpeshta.

Phishing

Mesazh, email ose faqe që imiton një bursë ose wallet për t’ju vjedhur fjalëkalimin ose frazën seed. Hyni gjithmonë duke shkruar vetë adresën e faqes, jo nga linqet në mesazhe.

Proof of Stake

Mënyrë sigurimi e rrjetit ku validuesit vendosin monedha si garanci në vend që të harxhojnë energji. Ethereum kaloi në Proof of Stake në vitin 2022.

Proof of Work

Mënyra e sigurimit të bitcoin-it: minatorët harxhojnë energji për të zgjidhur një problem llogaritës. Është e qëndrueshme, por kërkon shumë energji elektrike.

R

Rug pull

Mashtrim ku krijuesit e një tokeni mbledhin para nga blerësit dhe pastaj zhduken ose tërheqin likuiditetin, duke e lënë tokenin pa vlerë.

Rregulli i udhëtimit · travel rule

Detyrimi që të dhënat e dërguesit dhe të marrësit të shoqërojnë transfertat e kriptoaseteve mes ofruesve. Projektligji shqiptar AML i korrikut 2026 e përfshin këtë rregull.

S

Satoshi · sat

Njësia më e vogël e bitcoin-it: 0.00000001 BTC. Emri vjen nga Satoshi Nakamoto, pseudonimi i krijuesit të bitcoin-it.

Self-custody · vetëruajtje

Kur i mbani vetë çelësat në wallet-in tuaj, pa ndërmjetës. Ju mbron nga problemet e bursave, por gabimet, si humbja e frazës seed, janë të pakthyeshme.

SEPA

Zona e vetme e pagesave në euro. Shqipëria u përfshi në fushën gjeografike të SEPA-s në nëntor 2024 dhe transaksioni i parë u krye më 7 tetor 2025. Shihni transferta bankare.

Slippage

Diferenca mes çmimit që prisnit dhe çmimit me të cilin u ekzekutua urdhri. Rritet kur shuma është e madhe ose tregu ka pak likuiditet.

Smart contract · kontratë inteligjente

Program në blockchain që ekzekutohet vetë kur plotësohen kushtet. Një gabim në kod mund të shfrytëzohet nga hakerat, ndaj “i audituar” nuk do të thotë “pa rrezik”.

Spot

Blerje ose shitje e menjëhershme e monedhës reale, pa levë. Në tregun spot zotëroni vërtet kriptot që blini, ndryshe nga futures.

Spread

Diferenca mes çmimit të blerjes dhe të shitjes. Shpesh është kosto e fshehur, sidomos në blerjet “e menjëhershme” me kartë. Llogariteni me konvertuesin në lekë.

Stablecoin

Kripto që synon vlerë të qëndrueshme, zakonisht 1 dollar, si USDT ose USDC. Nuk është depozitë bankare dhe varet nga rezervat e emetuesit. Ligji aktual shqiptar nuk e mbulon.

Staking

Bllokimi i monedhave në një rrjet Proof of Stake për ta siguruar atë, në këmbim të një shpërblimi. Shpërblimi nuk është i garantuar dhe monedhat mund të mos tërhiqen menjëherë.

T

Token

Aset dixhital i krijuar mbi një blockchain ekzistues, p.sh. USDT mbi Ethereum ose Tron. Ligji 66/2020 i ndan tokenët dixhitalë në tokenë pagese, letrash me vlerë, shërbimi dhe aseti.

TRC-20

Standardi i tokenëve në rrjetin Tron. USDT në TRC-20 është i përhapur për tarifat e ulëta, por dërgimi drejt një adrese të një rrjeti tjetër mund t’i humbasë fondet.

U

USDT · Tether

Stablecoin-i më i përdorur, që synon të ndjekë dollarin amerikan. Qarkullon në disa rrjete. Për blerjen dhe kursin ndaj lekut shihni USDT në Shqipëri.

V

Vërtetim me dy faktorë · 2FA

Hap i dytë sigurie pas fjalëkalimit, zakonisht një kod nga një aplikacion autentifikimi. Aplikacioni është më i sigurt se SMS-ja, që mund të vidhet me ndërrim karte SIM.

Volatilitet · volatility

Sa fort dhe shpejt lëviz çmimi. Kriptot janë ndër asetet më volatile: lëvizje 10% në një ditë nuk janë të rralla, dhe rëniet mbi 70% kanë ndodhur disa herë.

W

Wallet · portofol

Aplikacioni ose pajisja që mban çelësat tuaj dhe ju lejon të dërgoni e merrni kripto. Shqiptarët shkruajnë “wallet kripto” më shpesh se “portofol kripto”.

White paper

Dokumenti që përshkruan një projekt kripto, teknologjinë dhe rregullat e tokenit. Bitcoin-i nisi me një white paper prej nëntë faqesh në 2008. MiCA e bën white paper-in të detyrueshëm për ofertat publike.

Termat që ngatërrohen më shpesh

Disa çifte fjalësh shkaktojnë pjesën më të madhe të gabimeve. Exchange dhe wallet: në të parën platforma ruan çelësat, në të dytin i ruani ju. Çelësi publik dhe çelësi privat: i pari ndahet lirisht, i dyti kurrë. ERC-20 dhe TRC-20: i njëjti USDT, por në rrugë të ndryshme, dhe një dërgesë në rrjetin e gabuar mund të humbasë.

Një çift tjetër është MiCA dhe AMF. Një bursë mund të ketë licencë MiCA në një shtet të BE-së dhe prapë të mos ketë asnjë licencë në Shqipëri. Licenca evropiane mbulon banorët e EEA-së; banorët e Shqipërisë shërbehen zakonisht nga entiteti global i platformës, pa mbrojtje lokale.

Pyetje të shpeshta

Burimet

1. Ligji nr. 66/2020 “Për tregjet financiare të bazuara në teknologjinë e regjistrit të shpërndarë” (AMF, anglisht) · kontrolluar tetor 2026
2. Rregullorja (BE) 2023/1114 për tregjet e kriptoaseteve (MiCA) — EUR-Lex · kontrolluar tetor 2026
3. Projektligji “Për tregjet e kripto-aseteve” — RIA finale, 13.05.2026 · kontrolluar tetor 2026
4. Banka e Shqipërisë — Ceremonia e transaksionit të parë SEPA · 7 tetor 2025

Lexo më tej